Η διδασκαλία των αξιών του αρχαίου κόσμου μέσα από τις τέχνες: εναλλακτικός διαθεματικός γραμματισμός

Abstract

Η έρευνα αυτή παρουσιάζει τα μαθησιακά και κριτικά οφέλη της διαθεματικής/διαμεσικής διδασκαλίας και συγκεκριμένα της αξιοποίησης οπτικών κειμένων (κυρίως έργων Τέχνης) σε μάθημα Αρχαιογνωσίας στην Α΄ τάξη Λυκείου. Η έρευνα ξεκινά από την αφετηρία ότι το μάθημα χρήζει μεθοδολογικού εμπλουτισμού προκειμένου να βελτιωθεί τόσο η ανάπτυξη της κριτικής αρχαιογνωσίας όσο και ο κριτικός γραμματισμός. Στη βάση αυτή οργανώθηκαν τέσσερις διδακτικές παρεμβάσεις στις οποίες οι δυο συν-ερευνητές (καθηγήτρια Φιλολογικών και καθηγητής Τέχνης) προσεγγίζουν κοινά ζητήματα, που σχετίζονται με τα αξιακά συστήματα της αρχαιότητας αξιοποιώντας μεθοδολογικές πρακτικές των δυο μαθημάτων. Στη δόμηση κάθε παρέμβασης οι δυο συνερευνητές αφουγκράζονταν προσεκτικά τη φωνή των μαθητών/μαθητριών στην προηγούμενη παρέμβαση, αξιοποιώντας έτσι στοιχεία της έρευνας δράσης και προσαρμόζοντας τη διδασκαλία τους στα δεδομένα που προέκυπταν κάθε φορά. Οι παρεμβάσεις στόχευαν στην καλλιέργεια επιμέρους στοιχείων κριτικού γραμματισμού, π.χ. πολιτισμική πλαισίωση των κειμένων, ανάδειξη της φωνής των μαθητών/μαθητριών, διασύνδεση των αισθητικών ή γλωσσικών επιλογών των κειμένων με το ρητό ή και υπόρρητο περιεχόμενό τους και το κοινωνικοπολιτιστικό πλαίσιο και επιπλέον στον εμπλουτισμό της γραπτής και προφορικής αποτύπωσης των προβληματισμών αυτών. Οι μαθητές/μαθήτριες αξιοποίησαν μεθοδολογία από δυο διαφορετικά μαθήματα για να προσεγγίσουν οπτικά και γλωσσικά κείμενα στη βάση του ίδιου θέματος. Εκτέθηκαν σε πολλά κείμενα διαφορετικών ειδών και προκαλούνταν να τοποθετηθούν στο επίπεδο της κατανόησης αλλά και του σχολιασμού των κειμένων με αξιοποίηση συγκεκριμένων ερωτημάτων. Από την ανάλυση των ερευνητικών δεδομένων προέκυψαν ενδιαφέροντα συμπεράσματα, που σχετίζονται με τον τρόπο διδασκαλίας της γλώσσας και τις δυνατότητες εμπλουτισμού του γλωσσικού μαθήματος αξιοποιώντας μεθοδολογικά στοιχεία από το μάθημα της Τέχνης αλλά και προωθώντας ουσιαστικά στόχους κριτικού γραμματισμού μέσω της συνεργασίας διαφορετικών αντικειμένων του Αναλυτικού Προγράμματος. Φαίνεται ότι η μεθοδολογία της διδασκαλίας του γλωσσικού μαθήματος μπορεί να υποστηριχθεί υιοθετώντας στοιχεία και προσεγγίσεις από άλλα αντικείμενα προκειμένου να βελτιωθεί η γλωσσική καλλιέργεια και να ενισχυθεί ο κριτικός γραμματισμός των μαθητών/ μαθητριών. Λέξεις κλειδιά: διαθεματικότητα, διαμεσικότητα, οπτικά κείμενα, γλωσσική διδασκαλία, έρευνα – δράση, κριτικός γραμματισμόςThis research examines possible learning and critical affordances of transmediation practices in teaching Classical Greek in a 4th grade of a Greek Cypriot High School. The research is based on four teaching interventions designed by a teacher of Greek and an Art teacher using visual texts for language teaching. This idea derived from the need to enhance critical knowledge and critical literacy in Ancient Greek courses in public high schools. Each of the four interventions included two Art lessons and two Classical Greek lessons designed on the basis of common value systems and ideologies of the ancient world. These were approached using various linguistic and visual texts of different genres and eras and the methodological tools of each subject (Classical Greek and Art). Also, elements of action research were applied, since designing each intervention was based on the response of the students to the previous one. The interdisciplinary lessons aimed to enhance critical literacy skills such as understanding the cultural context, encouraging the expression of the students’ own views, understanding the links between the linguistic or aesthetic choices of the writers and artists and the messages (overt or implicit) conveyed by the texts. Moreover, the lessons aimed to enrich the oral and written language produced by the students as an outcome of the interdisciplinary approach. The participation in the interdisciplinary approach was beneficial, since the students were motivated and participated actively, responding positively to the practices used in two different subjects of the curriculum. They were exposed to texts of different genres and eras and were asked to answer questions on the content as well as to interpret and comment. The qualitative analysis of oral and written data led us to interesting conclusions related to language teaching methodology. Specifically, it became clear that using methodological elements from Art lessons in language teaching as well as enriching language teaching with visual elements in an interdisciplinary or transmediative approach can enhance critical literacy goals. In conclusion, the teaching methodology of the language lesson can be enriched adopting elements of other subjects of the Curriculum in order to promote language learning and critical literacy. Keywords: interdisciplinarity, transmediation, visual texts, language teaching, action research, critical literacy