«Η σημασία και ο ρόλος της ικανοποίησης των Βασικών Ψυχολογικών Αναγκών στο ατομικό μάθημα πιάνου μέσα από το πρίσμα της Θεωρίας του Αυτοπροσδιορισμού»

Abstract

Το ατομικό μάθημα είναι ο πιο δημοφιλής τρόπος εκμάθησης μουσικών οργάνων στη Δυτική λόγια μουσική παράδοση. Συγκριτικά με άλλους τομείς της μουσικής παιδαγωγικής αυτός ο τύπος μαθήματος δεν έχει διερευνηθεί αρκετά και κατά συνέπεια έχει παραμείνει εκτός των παιδαγωγικών εξελίξεων των τελευταίων δεκαετιών. Στην έρευνα αυτή, η Θεωρία του Αυτοπροσδιορισμού (Self Determination Theory) χρησιμοποιήθηκε ως θεωρητικό πλαίσιο αλλά και αφετηρία για τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο η διδασκαλία του πιάνου στο πλαίσιο ενός ελληνικού ωδείου μέσω καινοτόμων πρακτικών και παιδαγωγικών προσεγγίσεων, μπορεί να συμβάλλει στην ικανοποίηση των βασικών ψυχολογικών αναγκών των σπουδαστών, της αυτονομίας, της επάρκειας και της αίσθησης του ανήκειν με σκοπό να βελτιώσει τις εκτελεστικές και μεταγνωστικές δεξιότητές τους και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μία διά βίου σχέση με τη μουσική. Η παρούσα ποιοτική εκπαιδευτική έρευνα - δράση αποτελείται από δύο μέρη. Στόχος του πρώτου μέρους ήταν να προσδιοριστούν οι προσεγγίσεις και οι πρακτικές μέσα από τις οποίες μπορούν να ικανοποιηθούν οι βασικές ψυχολογικές ανάγκες των σπουδαστών. Στο δεύτερο μέρος οι νέες αυτές προσεγγίσεις και πρακτικές εφαρμόστηκαν στη διδασκαλία της πειραματικής ομάδας με στόχο την ικανοποίηση των βασικών ψυχολογικών αναγκών, την ενίσχυση των εσωτερικών κινήτρων και την βελτίωση των εκτελεστικών και μεταγνωστικών δεξιοτήτων των σπουδαστών. Τους συμμετέχοντες αποτέλεσαν 16 μαθητές πιάνου ηλικίας μεταξύ 12 και 18 ετών οι οποίοι κατανεμήθηκαν τυχαία στην πειραματική ομάδα και την ομάδα ελέγχου και παρακολούθησαν ατομικά ωριαία μαθήματα πιάνου μία φορά την εβδομάδα για μια περίοδο είκοσι εβδομάδων. Οι σπουδαστές της ομάδας ελέγχου διδάχθηκαν με τον συμβατικό τρόπο όπως υποδεικνύεται από τον ισχύοντα κανονισμό σπουδών, ενώ εκείνοι της πειραματικής ομάδας ακολούθησαν μια καινοτόμο διδακτική προσέγγιση στην οποία συμπεριελήφθησαν άτυπες διαδικασίες μάθησης, η ταυτόχρονη μάθηση, ο εξατομικευμένος σχεδιασμός και ο προσανατολισμός στη μάθηση. Για την συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν τα εργαλεία της συμμετοχικής παρατήρησης, ημί-δομημένες συνεντεύξεις και ερωτηματολόγια και η μη συμμετοχική παρατήρηση από εξωτερικό παρατηρητή. Τα ευρήματα της έρευνας έδειξαν ότι η διδακτική παρέμβαση συνετέλεσε στην ικανοποίηση των βασικών ψυχολογικών αναγκών των συμμετεχόντων και βελτίωσε σημαντικά τα εσωτερικά κίνητρα, τις μεταγνωστικές και τις εκτελεστικές δεξιότητες των σπουδαστών. Συνολικά, φάνηκε ότι οι συμμετέχοντες στην πειραματική ομάδα έδειξαν ενδιαφέρον και επιθυμία να συμμετέχουν σε μία διαφορετική μαθησιακή διαδικασία από αυτήν που παρέχεται σήμερα στην ωδειακή εκπαίδευση, ενισχύοντας την δημιουργικότητα και την κριτική σκέψη τους και αναβαθμίζοντας τις μουσικές εμπειρίες τους τους. Αντιθέτως, οι συμμετέχοντες της ομάδας ελέγχου παρουσίασαν έλλειψη ενθουσιασμού, κόπωση και αδυναμία να διαχειριστούν αποτελεσματικά τα προβλήματα που αντιμετώπισαν. Όλα τα παραπάνω επιβεβαίωσαν την ανάγκη του μετασχηματισμού της ωδειακής εκπαίδευσης μέσα από την εύρεση καινούργιας προοπτικής, προσανατολισμού και οράματος.