Η ενσωμάτωση της Κυκλικής Οικονομίας στο Στρατηγικό Σχεδιασμό Διαχείρισης Αστικών Στερεών Αποβλήτων

Abstract

Οι ανθρώπινες δραστηριότητες αποδεδειγμένα αποτελούν σημαντική απειλή για το περιβάλλον, καθώς συντελούν μεταξύ των άλλων, στην αλόγιστη χρήση των φυσικών πόρων, στην αύξηση των παραγόμενων Αστικών Στερεών Απόβλητων (ΑΣΑ), στην κατανάλωση νερού και ενέργειας ενώ συμβάλουν και στην κλιματική αλλαγή. Μέσα από τα διάφορα Νομοθετήματα, Στρατηγικές, Συνθήκες και Οδηγίες γίνεται έντονη προσπάθεια τόσο σε Παγκόσμιο Επίπεδο όσο και στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να κατευθυνθούν σε ένα μοντέλο Κυκλικής Οικονομίας όπου όλα τα απόβλητα επαναχρησιμοποιούνται ή ανακυκλώνονται. Η παρούσα διδακτορική διατριβή στοχεύει στην ανάπτυξη ενός στρατηγικού σχεδιασμού διαχείρισης των αποβλήτων και τον καθορισμό συγκεκριμένων δεικτών μέτρησης απόδοσης με στόχο την ενσωμάτωση της εφαρμογής της στρατηγικής της κυκλικής οικονομίας. Για την επιλογή των προτεινόμενων δράσεων χρησιμοποιήθηκαν διάφορα εργαλεία και μοντέλα όπως η Ανάλυση Σύστασης Αποβλήτων, η Ανάλυσης Κύκλου Ζωής (ΑΚΖ), καθώς και η Ανάλυση SWOT για την περιοχή μελέτης (Δήμος Σωτήρας). Επιπρόσθετα έγινε χρήση ερωτηματολογίου για την ποιοτική μέτρηση της συμπεριφοράς των Δημοτών (Παγκύπρια) σχετικά με την παραγωγή και διαχείριση των αποβλήτων. Μέσα από τις αναλύσεις σύστασης αποβλήτων που πραγματοποιήθηκαν ανέδειξαν την αναγκαιότητα ανάπτυξης δράσεων για την εκτροπή συγκεκριμένων ρευμάτων αποβλήτων όπως τα πράσινα και τα τροφικά, καθώς επίσης και την ανάπτυξη δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των Δημοτών. Επιπλέον, μέσα από την ανάλυση των ερωτηματολογίων παρατηρήθηκε ότι οι Δημότες αν και πρόθυμοι να εφαρμόσουν πρακτικές ή να συμμετάσχουν σε δράσεις διαχείρισης των ΑΣΑ εντούτοις παρουσιάζονται δύσπιστοι σε θέματα υγείας, δεν βρίσκουν ποιο είναι το όφελος καθώς επίσης χρειάζονται κίνητρα (οικονομικά) για τη συμμετοχή τους. Επιπρόσθετα, μέσα από την ΑΚΖ και τη σύγκριση των δύο σεναρίων του υφιστάμενου σχεδίου διαχείρισης αλλά και του προτεινόμενου σχεδίου στο οποίο ενσωματώνονται νέες δράσεις (ανάπτυξη Πράσινου Σημείου, Δημιουργία Σταθμού Μεταφόρτωσης), είναι ξεκάθαρο ότι η ανάπτυξη και η υλοποίηση των προτεινόμενων ενεργειών έχει θετικές συνέπειες και μειώνει σημαντικά τόσο τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις όσο και τις οικονομικές με την εξοικονόμηση οικονομικών πόρων από τη συλλογή και μεταφορά αλλά και εξοικονόμηση στα τέλη επεξεργασίας μέσω της μείωσης του όγκου των αποβλήτων που καταλήγουν στο ΧΥΤΥ. Επιπρόσθετα από την κατανομή των ευρημάτων όπως αυτά έχουν προκύψει από τη μήτρα SWOT, καταδεικνύεται ότι το προτεινόμενο σχέδιο για τη διαχείριση των ΑΣΑ η Στρατηγική Ανάπτυξης («O-S») σύμφωνα με την οποία λαμβάνοντας υπόψιν τα πλεονεκτήματα του και τις δυνατότητες του σχεδίου, θα καθορίσει μία νέα πολιτική και θα προαγάγει νέες δράσεις, που απώτερο στόχο θα έχουν αρχικά τη μείωση των ΑΣΑ που καταλήγουν στο ΧΥΤΥ για επεξεργασία και αφετέρου την αύξηση της περιβαλλοντικής του απόδοσης. Είναι ξεκάθαρο ότι η επιλογή ενός νέου στρατηγικού σχεδιασμού διαχείρισης των παραγόμενων ΑΣΑ, καθώς και η επιλογή των πιο αντιπροσωπευτικών δεικτών είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης μέσω της ενσωμάτωσης δράσεων προώθησης της κυκλικής οικονομίας. Τέλος χωρίς τη συμμετοχή του κοινού, είναι αδύνατο να εφαρμοστεί μια αποτελεσματική στρατηγική διαχείρισης των ΑΣΑ. Η ευαισθητοποίηση και ενημέρωση τους μέσω εκστρατειών, εκπαιδευτικού υλικού, πιλοτικών δράσεων καθώς και η προσφορά κινήτρων (όπως οικονομικά κονδύλια) είναι μερικές από τις κύριες δράσεις που θα μπορούσαν να ληφθούν προκειμένου να ενισχυθεί η δημόσια συμμετοχή στη στρατηγική διαχείρισης των παραγόμενων αποβλήτων.Human activities have been proven to be a serious threat to the environment since it is a major factor in the unrestrained use of natural resources, the rise in the production of municipal solid waste (MSW), the consumption of energy and water, and the acceleration of climate change. Through the numerous regulations, strategies, treaties, and directives, significant progress is being made on a worldwide and European level to transition from a linear to a circular model, where all waste is recycled or reused. The purpose of this study is to integrate the circular economy model by identifying specific key performance indicators (KPIs) and developing a strategic plan for waste management for Local Authorities (Sotira Municipality). A number of techniques and models were used in the selection of the proposed actions, including Waste Composition Analysis, Life Cycle Analysis (LCA), as well as the SWOT Analysis. A questionnaire was also used to examine the behavior of the citizens with regard to the production and management of municipal solid waste on a qualitative level. By means of the waste composition study, it has become clear how important it is to develop strategies to divert specific waste streams—such as food and green waste—from landfills and to initiate a public awareness campaign. Additionally, it has been shown through the questionnaires that while citizens are willing to adopt practices or take part in MSW management actions, they seem skeptical about health issues. The development and implementation of the proposed actions has positive effects and reduces both the environmental and economic impacts significantly by saving money on collection and transportation costs as well as treatment fees by reducing the amount of waste that ends up in landfills. This is shown from the LCA and the comparison of the two examined scenarios, the current management plan, and the proposed plan in which new actions are integrated (development of a Green Point, Creation of a Transshipment Station). In addition, SWOT analysis demonstrated that the proposed plan for the MSW management is the ("O-S") Development Strategy which is taking into account the opportunities and the strengths of the propose plan. The ultimate objective is to strengthen the Municipality's environmental performance and decrease the quantity of waste that is discharged at the landfill. It is obvious that in order to accomplish sustainable development goals and embrace the circular economy model, selecting a new strategic management plan for MSW and the most representative indicators are crucial. Finally, without public participation, it is impossible to implement an effective MSW management strategy. Public awareness activities, like campaigns, educational materials, pilot actions, incentives (such as financial funds) should be taken in order to strengthen public participation in the waste management strategy.